Özel Eğitim, Özel Eğitim Gerektiren Bireyler ve Özellikleri
reklamÖzel Eğitim, Özel Eğitim Gerektiren Bireyler ve Özellikleri
Okullarımızda gelişimleri bakımından normal akranlarının gerisinde veya ilerisinde olan, farklı olarak nitelendirdiğimiz
çocuklarla karşılaşırız. Toplumun, çoğu zaman benzer duygu ve düşünceyle yaklaştığı bu bireylere bir eğitimcinin,
bir öğretmenin bakış açısı ve yaklaşımı farklı olmalıdır. Çünkü eğitimciler, bu bireylerin özel eğitim yolu ile
kapasitelerinin geliştirileceğini, engel durumunun sınırlandırılabileceğini, çocuğun kendine yeterli hale gelmesinde
önemli katkıları olabileceğini bilirler.
Özel Eğitim; bedensel, zihinsel, duygusal veya sosyal gelişim özellikleri yönünden normal çocukların gelişim özelliklerinden
ayrılan çocukların eğitim ve öğretim etkinliklerinin tamamı olarak tanımlanmaktadır. Ya da özel eğitim
gerektiren bireylerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları
ve yöntemleri ile onların özür ve özelliklerine uygun ortamlarda sürdürülen eğitim olarak da ifade edilmektedir. Başka
bir ifadeyle özel eğitim; çoğunluktan farklı ve özel gereksinimli çocuklara sunulan, üstün özellikleri olanları yetenekleri
doğrultusunda kapasitelerinin en üst düzeye çıkmasını sağlayan, yetersizliği engele dönüştürmeyi önleyen, engelli
bireyi kendine yeterli hale getirerek topluma kaynaşmasını ve bağımsız, üretici bireyler olmasını destekleyecek becerilerle
donatan eğitimdir.
Özel eğitime ihtiyacı olan birey: Çeşitli nedenlerle bireysel ve gelişim özellikleri ile eğitim yeterlilikleri açısından
akranlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren birey olarak tanımlanmaktadır.
Okullarımızda karşılaştığımız özel eğitim gerektiren çocukların yetersizlikleri ve bu çocukların genel özellikleri şunlardır:
• Görme yetersizliği olan çocuklar: Genel olarak bu öğrenciler tahtada yazılanları okuma ve yazmada güçlük
yaşar, kitabı ve defteri göze çok yakın mesafede tutar, bağımsız hareket etmede güçlükle karşılaşır, sık
sık çarpma ve düşme gibi kazalar meydana gelir, renklerin ayırt edemeyebilir vb.,• İşitme yetersizliği olan çocuklar: Bu öğrenciler sınıfta konuşulanları sık sık tekrar ettirir, seslere ve konuşmalara
duyarsız kalır, konuşmada bozukluklar yaşar, ses tonunu ayarlayamaz, sesin geldiği yönü tayin edemez,
kulaktan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardan şikayet eder vb.,
• Zihinsel yetersizliği olan çocuklar: Normal çocuklara göre daha uzun sürede ve güç öğrenir, somut durumları
daha kolay kavrar, ilgileri kısa sürelidir, kendini ifade etme becerisi zayıftır, genelleme yapamaz,
oyun ve sosyal kurallara uyum güçlüğü yaşar, öğrendiklerini çok çabuk unuturlar, bellekleri güçlü değildir
vb.,
• Bedensel yetersizliği olan çocuklar: Hareket gerektiren etkinliklerden kaçınır, sık sık yorgunluktan el, kol ve
bacak ağrılarından şikayet eder, bağımsız hareket becerileri kısıtlıdır, denge bozuklukları yaşar vb.,
• Dil ve konuşma güçlüğü olan çocuklar: Konuşmaları kısıtlıdır ve çok anlaşılır değildir, okurken veya konuşurken
sesleri atlar, bir sesin yerine başka bir ses kullanır, heceleri ve sesleri gereksiz yere uzatır, sık sık tekrar
eder, konuşma sesi gür veya zayıftır, ses tonu normal değildir vb.,
• Otistik çocuklar: Dil gelişimleri zayıftır, yönergeleri ve konuşmaları anlamakta zorlanır, isteklerini daha çok
işaretler veya dokunma yolu ile ifade eder, nedensiz yere bağırır, ağlar, çığlık atar, akranları ile ilişkileri zayıftır,
sıklıkla kendi etrafında dönme, sallanma, zıplama gibi davranışlarda bulunur, yalnız yapılan uğraşlardan
hoşlanır, sosyal kurallara uyum güçlüğü yaşar vb.,
• Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar: Bu öğrenciler yerlerine pek oturmaz, sınıf içinde
sürekli hareket halindedir ve konuşur, dikkatleri çok kısa sürelidir ve çabuk dağılır, unutkandır, sık sık eşyalarını
kaybeder, kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyormuş gibi görünür, başkalarını itme, çekiştirme ve vurma
gibi davranışlar gösterir vb.,
• Özel öğrenme güçlüğü olan çocuklar: Okuma ve yazmayı öğrenmede çok güçlük yaşar, bazı sesleri
öğrenemez, sesleri veya sayıları yazarken ters veya karışık yazar, kelimeler arasında boşluk bırakmaz, kelimeleri
ayırarak yazar, kalemi düzgün tutamaz, matematik becerisi zayıftır, kaba ve ince motor becerilerini
gerektiren etkinliklerde zorlanır vb.,
Okul öncesi veya ilköğretim sınıflarında özel eğitime ihtiyacı olan çocuklarla karşılaşabiliriz. Öğretmenlerin ve
okul yöneticilerinin özel eğitime neden olan yetersizlikler ve bu yetersizliği olan bireylerin genel özellikleri hakkında
bilgilenmesi çocuğun tanılanmasında, yönlendirilmesinde ve uygulanacak özel eğitim çalışmalarında önemli katkı
sağlayacaktır.
Kaynak: Hoşgeldin öğretmenim rehber kitabı http://iogm.meb.gov.tr/
